Πρέπει να καταργηθούν τα αρχαία ελληνικά από τα σχολεία;

Ξανάνοιξε πρόσφατα η μεγάλη και αιώνια συζήτηση για το αν θα έπρεπε να διδάσκονται τα αρχαία ελληνικά στο σχολείο, για το τι προσφέρουν στους μαθητές, γιατί δεν τυχαίνει της ίδιας βαρύτητας στο σχολικό πρόγραμμα και η διδασκαλία της νέας ελληνικής.

56 πανεπιστημιακοί προτείνουν την κατάργηση των αρχαίων από το γυμνάσιο (και προτείνουν τη διδασκαλία τους στη γ' γυμνασίου ως μάθημα επιλογής), επειδή οι ώρες είναι πάρα πολλές (3 για αρχαία από πρωτότυπο και 2 από μετάφραση) / επειδή τη θέση αυτών των ωρών πρέπει να την πάρει η διδασκαλία της νέας ελληνικής (που τώρα είναι 2 ώρες) / επειδή οι μαθητές θεωρούν το μάθημα μάταιο, οπότε δεν τα πηγαίνουν καλά σε αυτό / επειδή μία γλώσσα μαθαίνεται μέσω της χρήσης της και όχι μέσω της γνώσης της ετυμολογίας της και της ιστορίας της.

Η Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων φυσικά αντέδρασε σφόδρα (συνδυάζοντας την κίνηση αυτή με τη γενικότερη τάση υποτίμησης των ανθρωπιστικών μαθημάτων στις μέρες μας), αλλά φαντάζομαι μεγάλη μερίδα φιλολόγων και μη τάσσονται υπέρ της πρότασης των πανεπιστημιακών.

Ούτε οι μεν έχουν άδικο, ούτε οι δε. Και για να λέμε και την αλήθεια, αν μερικοί πρωτοπόροι / θαρραλέοι / ριζοσπάστες / επαναστάτες δεν είχαν προτείνει στο παρελθόν παρόμοιες μεταρρυθμίσεις, τώρα μάλλον θα μιλούσαμε ακόμα στην καθαρεύουσα και θα σπάζαμε το κεφάλι μας να δούμε πού μπαίνει η δασεία και πού η περισπωμένη. Αστεία πράγματα δηλαδή.

Και ναι, οι ώρες διδασκαλίας των αρχαίων είναι πάρα πολλές και σκανδαλωδώς δυσανάλογες με αυτές των νέων. Δε θα ήταν υπερβολή αν έλεγα ότι γνωρίζουμε περισσότερα για το συντακτικό και τη γραμματική των αρχαίων απ' ότι των νέων. Κανένα μάθημα στο σχολείο δεν είχε ως στόχο να μας μάθει νέα ελληνικά με την επιμονή, τη λύσσα και την εμμονή που μας μάθαιναν τα αρχαία.

Οπότε οκ, οι ώρες των νέων ελληνικών πρέπει να αυξηθούν, αυτό είναι αυτονόητο. Σχετικά με τα αρχαία όμως, το πρόβλημα δεν είναι οι πολλές ώρες, αλλά ο τρόπος διδασκαλίας / το αντικείμενο διδασκαλίας / ο σκοπός διδασκαλίας. Το να διδάσκεσαι αρχαία από πρωτότυπο έχει νόημα μόνο αν έρχεσαι σε επαφή με τις ιδέες του κειμένου, με τον πλούτο της γλώσσας, με τη γνώση της ιστορίας μας. Το να χωρίζεις ένα κείμενο λέξη προς λέξη και να το υπεραναλύεις γραμματικά και συντακτικά μέχρι αηδίας, και σε αποπροσανατολίζει από το νόημα του κειμένου και σε κάνει να βαριέσαι του θανατά.

Και η μετάφραση άγνωστου κειμένου γιατί να υπάρχει; Άλλη μία ψυχοφθόρα και ψυχαναγκαστική διαδικασία (μία από τις πολλές δηλαδή του εκπαιδευτικού μας συστήματος) που δε θα χρειαστεί ποτέ σε κανέναν πολίτη της Ελλάδας -πλην των φιλολόγων- στην υπόλοιπη ζωή του (εκτός αν εφεύρουμε στο κοντινό μέλλον μια μηχανή του χρόνου).

Με τον τρόπο που διδάσκονται σήμερα τα αρχαία, ναι, είναι βαρετά. Και είναι, δυστυχώς, λογικό οι μαθητές να τα βλέπουν ως μία "νεκρή γλώσσα" που "δε μας χρειάζεται πουθενά". Αυτό που αδυνατεί το στεγνό σύστημα διδασκαλίας να μεταδώσει στους μαθητές είναι ότι τα αρχαία ελληνικά είναι όμορφα, γιατί κουβαλούν όμορφες ιδέες. Γιατί για να κατανοήσεις πλήρως έναν πολιτισμό, πρέπει να κατανοήσεις τη γλώσσα του. Γιατί, μακριά από εθνικιστικές ιδεολογίες, ειλικρινά δεν υπάρχει καλύτερος τρόπος για να έρθουμε σε επαφή με την ιστορία μας. Γιατί, ναι, δεν είναι υπερβολή όταν λέμε ότι τα νέα ελληνικά είναι συνέχεια των αρχαίων -οι φιλόλογοι το γνωρίζουμε καλά αυτό. Και γιατί -και εδώ θα διαφωνήσω κάθετα με τους πανεπιστημιακούς- όταν γνωρίζεις αρχαία ελληνικά, όταν γνωρίζεις ετυμολογία, όταν γνωρίζεις λέξεις και εκφράσεις, γνωρίζεις και νέα ελληνικά.

Να διδασκόμαστε τα αρχαία εις βάρος των νέων; Όχι φυσικά. Να τα καταργήσουμε όμως και εντελώς; Και πάλι όχι. Ας βρούμε μια μέση λύση.

Μοναξιά

Η αβάσταχτη μοναξιά ενός δειλινού

και η κεραία

μια απόπειρα επαφής με τον κόσμο.

 

City zoom, Ser-Free #40