Ida, 2013

Σκηνοθέτης: Pawel Pawlikowski

Παίζουν: Agata Kulesza, Agata Trzebuchowska

Η Άννα είναι μια νεαρή καλόγρια σε ένα καθολικό μοναστήρι. Μια εβδομάδα πριν χειροτονηθεί, η ηγουμένη θα την προτρέψει να συναντήσει την μοναδική εν ζωή συγγενή της, την θεια της. Συναντώντας την θα μάθει ότι την λένε Ίντα και ότι είναι Εβραία. Οι δυο γυναίκες θα ξεκινήσουν ένα ταξίδι για να βρουν που βρίσκονται θαμμένοι οι γονείς της Ίντα.

Η ταινία μας τοποθετεί στην Πολωνία του 1962, όπου τα τραύματα του πολέμου είναι ακόμα νωπά, ο κόσμος προσπαθεί να ανασυγκροτηθεί και οι άνθρωποι να βρουν ταυτότητα. Το ιστορικό πλαίσιο αποτελεί μια πολύ ενδιαφέρουσα και γόνιμη βάση για να αναπτυχθεί η ιστορία της ταινίας, χωρίς να πρόκειται ωστόσο για ταινία πολιτική. Ιστορική τοποθέτηση και υπαρξιακή/προσωπική αναζήτηση συνδιαλέγονται με έναν μοναδικό τρόπο.

Οι δύο ηρωίδες, εξαιρετικές στους ρόλους τους, είναι τα άκρα αντίθετα. Η μια δεν έχει ζήσει τίποτα, είναι ταγμένη και αφοσιωμένη στην πίστη της. Η άλλη έχει ζήσει τα πάντα, προσπαθεί μέσα από το αλκοόλ, το τσιγάρο και το σεξ να ξεπεράσει τις ενοχές του παρελθόντος. Η μια εκπροσωπεί το παλιό, η άλλη το νέο, εκ των πραγμάτων γίνονται σύμβολα πέρα από το χώρο και το χρόνο.

Η προσπάθεια της υπαρξιακής τοποθέτησης, η αναζήτηση ταυτότητας, η εξιλέωση, η επιθυμία, το ανεκπλήρωτο είναι μερικές μόνο από τις έννοιες που πραγματεύεται η ταινία στα 80 λεπτά που διαρκεί.

Πέρα από το ενδιαφέρον θέμα, η ταινία κερδίζει τις εντυπώσεις με τη σκηνοθεσία και τη φωτογραφία. Ασπρόμαυρη -που επιτείνει το αίσθημα κατήφειας και μελαγχολίας- και σε τετράγωνο καρέ, ο σκηνοθέτης έχει καταφέρει να παραδώσει μια ταινία στυλιζαρισμένη και αριστουργηματικά γυρισμένη. Τα πλάνα μοιάζουν με φωτογραφίες, είναι όλα σταθερά, αδιαφορώντας σχεδόν για τους ήρωες που κινούνται μέσα σε αυτά. Οι λασπωμένοι επαρχιακοί δρόμοι, οι μικρές πόλεις, ο γκρίζος ουρανός, η φύση, όλα δημιουργούν την θλιβερή ατμόσφαιρά που θέλει να πετύχει ο σκηνοθέτης, χωρίς ωστόσο να καθιστούν την ταινία ψυχρή ή καταθλιπτική.

Η ταινία απέσπασε ένα σωρό βραβεία, μεταξύ των οποίων και το Όσκαρ Ξενόγλωσσης Ταινίας.

Περπατώντας στους δρόμους της πόλης τον τελευταίο καιρό διαπίστωσα το εξής: όλο και περισσότεροι οδηγοί σταματούν για να περάσει γονιός με το καρότσι του παιδιού του, σε τόσο μεγάλο βαθμό μάλιστα που κοντεύει να γίνει κανόνας. Θα μου πεις βέβαια, αυτονόητο δεν είναι; Θα πρέπει να τους δώσουμε και τα εύσημα; Σε μια κοινωνία που η κακή οδηγική συμπεριφορά έχει παράδοση, ναι, λέω να τους δώσουμε τα εύσημα.

Οι πάντες -οδηγοί και πεζοί- βρίζουν τους οδηγούς. Και καλά κάνουν δηλαδή, γιατί η αλήθεια είναι ότι όσοι έχουν αυτοκίνητο τείνουν να παρκάρουν σε διαβάσεις, ράμπες και θέσεις ατόμων με ειδικές ανάγκες, να διπλοπαρκάρουν και να δυσκολεύουν την κυκλοφορία ή ακόμα και να παίρνουν το αυτοκίνητο τους για ψύλλου πήδημα επιτείνοντας έτσι το κυκλοφοριακό χάος.

Τα τελευταία όμως δέκα χρόνια που οδηγώ πλέον κι εγώ διαπίστωσα με έκπληξη το εξής: δεν είναι μόνο οι οδηγοί που δεν ξέρουν να συμπεριφέρονται, είναι και οι πεζοί -για να μην πω κυρίως οι πεζοί. Ακριβώς επειδή βρίσκονται σε μειονεκτική θέση -με την έννοια ότι σε μια ενδεχόμενη σύγκρουση σίγουρα ο πεζός θα είναι ο …χαμένος-, θεωρούν αυτονόητο ότι οι οδηγοί πρέπει να τους προσέχουν, γιατί αν τους χτυπήσουν πολύ απλά θα τους στείλουν στο νοσοκομείο! Με αυτό το σκεπτικό (γιατί προφανώς αυτό είναι το σκεπτικό, δεν μπορώ να βρω άλλη λογική εξήγηση), κάνουν ό,τι γουστάρουν: περπατούν σε μέση ενός μη πολυσύχναστου δρόμου, διασχίζουν πολύ αργά το δρόμο, πετάγονται απέναντι ακόμα κι αν το φανάρι τους είναι κόκκινο επειδή θεωρούν ότι το αυτοκίνητο βρίσκεται ακόμα μακριά, κάνουν κατάχρηση του κανόνα ότι τα αυτοκίνητα πρέπει να σταματούν στις διαβάσεις και περνούν απέναντι από όποιο σημείο τους καπνίσει.

Σαν να μην έφταναν οι πεζοί, πλέον υπάρχουν και τα ποδήλατα (τα οποία αυξήθηκαν λόγω κρίσης και λόγω …μόδας), τα οποία πηγαίνουν αντίθετα σε μονόδρομους, πορεύονται στη μέση του δρόμου και παραβαίνουν γενικά τον ΚΟΚ επειδή "είναι ποδήλατα" οπότε οκ, δεν πειράζει. Και σαν να μην έφταναν τα ποδήλατα ήρθαν και οι γονείς με τα καρότσια που ούτε διαβάσεις τηρούν και πολλές φορές δεν πηγαίνουν καν από το πεζοδρόμιο.

Δε φταίνε μόνο οι οδηγοί για ό,τι συμβαίνει στους δρόμους. Ούτε πάσχουν μόνο οι οδηγοί από έλλειψη παιδείας. Από έλλειψη παιδείας πάσχουμε όλοι μας, αυτό πια κάνει μπαμ από μακριά. Σε τελική ανάλυση όμως το θέμα είναι το εξής: αν θέλουμε να μας σέβονται οι οδηγοί, θα πρέπει κάποια στιγμή επιτέλους να αρχίσουμε να τους σεβόμαστε κι εμείς.

Και τα κορμιά μας

κατακερματισμένες ήπειροι,

επλήγησαν

κάποιο πρωινό,

ανάμεσα σε έναν βιαστικό καφέ

και ένα αντίο.

Coco (2017)

Σκηνοθέτης: Lee Unkrich

Ο Μιγκέλ είναι ένα 12χρονο αγόρι που θέλει διακαώς να γίνει μουσικός. Υπάρχει όμως ένα πρόβλημα: η οικογένεια του θεωρεί απαγορευμένη κάθε επαφή με τη μουσική, από τότε που ο προπάππους του μικρού εγκατέλειψε τη γυναίκα του και την κόρη τους, Κοκό, για να γίνει μουσικός. Την ημέρα των Νεκρών, ο Μιγκέλ θα αποπειραθεί να κλέψει την κιθάρα του -νεκρού πλέον- ειδώλου του, Ερνέστο ντε λα Κρουζ, και θα μεταφερθεί μαγικά στον κόσμο των νεκρών...

Το Κοκό αγαπήθηκε τρελά από τους σινεφίλ και δικαίως θεωρείται ένα από τα καλύτερα animation των τελευταίων ετών. Το μεγαλύτερο του ατού είναι η πρωτοτυπία του: νεκροί και ζωντανοί συνδέονται με ιδιαίτερα ευφάνταστο και διασκεδαστικό τρόπο, ενώ ο κόσμος των νεκρών παρουσιάζεται με χιούμορ και φαντασία, κρατώντας αμείωτο το ενδιαφέρον του θεατή.

Ωραία ιδέα να αξιοποιηθεί τόσο το έθιμο της Μέρας των Νεκρών όσο και γενικά η μεξικάνικη κουλτούρα με την μουσική της, τις παραδόσεις της και την ...Φρίντα Κάλο.

Φυσικά -μιας και πρόκειται για ταινία που απευθύνεται και σε παιδιά- δε λείπουν οι συγκινητικές στιγμές, τα μηνύματα περί αγάπης και αξίας της οικογένειας και το μότο του να κυνηγάς τα όνειρα σου.

Όλα αυτά απογειώνονται με την υπέροχη μουσική της ταινίας και με ένα απίστευτο plot twist που θα πείσει τελικά ακόμα και τους πιο δύσπιστους.

Μια ταινία χάρμα οφθαλμών, μια πανδαισία χρωμάτων, μουσικής και συναισθημάτων που απευθύνεται σε όλες τις ηλικίες και κερδίζει τους πάντες.

Κοιτάζοντας ξανά και ξανά την υπόθεση της 22χρονης -που κράτησε κρυφή την εγκυμοσύνη της από όλους, γέννησε στην μπανιέρα και άφησε το μωρό της στον ακάλυπτο μέχρι που πέθανε- και προτού λιθοβολήσουμε την κοπέλα ως αναμάρτητοι, πρέπει πρώτα να καταλάβουμε ότι το έγκλημα αυτό δεν είναι προσωπικό, το έγκλημα είναι κοινωνικό.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι να κάνεις το σωστό και πολλοί το λάθος και η κοπέλα κατέληξε τελικά να τα κάνει όλα λάθος, αυτό είναι δεδομένο, δεν υπάρχει ένσταση ως προς αυτό. Ωστόσο, κανείς δε λειτουργεί ανεξάρτητα από την κοινωνία μέσα στην οποία μεγάλωσε και ζει, οπότε και η κοπέλα αυτή -πέρα από το προφανές λάθος και έγκλημα που διέπραξε- δεν είναι κατά κάποιον τρόπο θύμα των κοινωνικών περιστάσεων;

Διαβάζοντας κανείς ολόκληρη την απολογία της (η οποία υπάρχει εδώ: lifo), δεν μπορεί παρά να εντοπίσει μια σωρεία λαθών από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον -η εγκατάλειψη του βρέφους στον ακάλυπτο δεν είναι παρά το κερασάκι στην τούρτα. Πόσο πολύ φοβόταν άραγε η κοπέλα την μητέρα της και δεν έβρισκε το θάρρος να της πει ότι είναι έγκυος; Τι αγωγή έλαβε αυτή η κοπέλα από το σπίτι ώστε να θεωρεί ότι δεν μπορεί να απευθυνθεί στην μητέρα της σε ένα ενδεχόμενο πρόβλημα; Για ποιο λόγο οι γονείς της, αν και χωρισμένοι, δε φρόντισαν να έχουν στενότερη επαφή με το παιδί τους και ο πατέρας ήταν πλέον οριστικά απών;

Από πόσο μεγάλη έλλειψη αυτοπεποίθησης έπασχε η κοπέλα -η οποία δηλώνει ότι είναι ευτραφής και όχι ιδιαίτερα εμφανίσιμη- ώστε δέχτηκε να έρχεται σε επαφή με τον σύντροφο της χωρίς προφύλαξη, γιατί αλλιώς φοβόταν ότι θα τη χωρίσει; Και γιατί υπάρχουν ακόμα άντρες που πιέζουν τις κοπέλες τους να έρχονται σε επαφή χωρίς προφυλάξεις; Το ότι η κοπέλα δέχτηκε δείχνει απλή ανοησία εκ μέρους της ή έλλειψη ενημέρωσης; Δε δείχνει αυτό πάντως ότι επιβάλλεται να υπάρχει μάθημα σεξουαλικής αγωγής στα σχολεία; Και για ποιο λόγο, στην τελική, φαίνεται υπεύθυνη για ό,τι έγινε μόνο η κοπέλα και όχι και το αγόρι που διέκοψε κάθε επαφή μαζί της μόλις έμαθε ότι είναι έγκυος;

Το ότι δεν ανέτρεξε σε κάποιον οργανισμό υποστήριξης για ανύπαντρες μητέρες ή κάτι παρόμοιο ήταν άλλη μια βλακεία εκ μέρους της ή πραγματικά δεν υπάρχει σωστή ενημέρωση από την οικογένεια, το σχολείο, τους φορείς για τέτοιες περιπτώσεις; Και γιατί ούτε η ίδια της η κολλητή δε θέλησε να τη στηρίξει; Σοκαρίστηκε άραγε τόσο πολύ από την "ανηθικότητα" και την ανευθυνότητα της;

Προτού λοιπόν καταδικάσουμε την κοπέλα, ας δούμε πρώτα σε τι είδους κοινωνία ζούμε, ώστε μια νεαρή καταλήγει να κάνει μια σειρά απίστευτων λαθών επειδή δεν ξέρει πού να απευθυνθεί και ποιον να εμπιστευτεί. Αν ήταν βέβαια μια από τις χιλιάδες γυναίκες που κάνουν έκτρωση ετησίως στην Ελλάδα, ούτε γάτα ούτε ζημιά, το πρόβλημα θα λυνόταν προτού γίνει επονείδιστο και δε θα ωρυόμασταν τότε στα social media.

Ας γίνουμε σε μια κοινωνία που είμαστε πιο ανεκτικοί, και ας μάθουμε από την άλλη να αναλαμβάνουμε και τις ευθύνες μας. Και αυτό ισχύει για όλους, ακόμα βέβαια και για την ίδια την κοπέλα, η οποία στο τέλος της απολογίας της μοιάζει να προσπαθεί να αποποιηθεί της ευθύνης της.  Δε δείχνουν πόσο πάσχουμε σαν κοινωνία; Τι άλλη απόδειξη θέλουμε;